Gjykata e LartëKjo përmbledhje vendimesh e Kolegjit Civil paraqet linjat orientuese të jurisprudencës së Gjykatës së Lartë lidhur me testamentin dhe vlefshmërinë e tij, rezervën ligjore, përjashtimin nga trashëgimia, rrethin e trashëgimtarëve, ligjin e zbatueshëm sipas kohës, dhe efektet proceduriale (gjë e gjykuar, prapësim, parashkrim). Këto vendime riafirmojnë se testatori gëzon liri të gjerë për të disponuar pasurinë me testament, por kjo liri nuk është absolute. Ajo kufizohet nga rezerva ligjore, e cila përbën një mekanizëm mbrojtës për kategori të caktuara trashëgimtarësh.
Një nga kontributet më të rëndësishme të këtyre vendimeve si ai nr. 00-2023-4860 (22.11.2023) është qartësimi rigoroz i rrethit të trashëgimtarëve rezervatarë. Rezervë ligjore gëzojnë fëmijët e mitur, trashëgimtarët e mitur që hyjnë me zëvendësim (vetëm nipërit/mbesat), trashëgimtarët e paaftë për punë, nga çdo radhë, vetëm nëse thirren në trashëgimi dhe nuk janë të padenjë. Stërnipërit dhe pasardhës të tjerë më të largët edhe pse vijnë në trashëgimi, nuk konsiderohen trashëgimtarë me zëvendësim, edhe kur janë të mitur.
Vendimi nr. 00-2023-1002 (26.03.2023) trajton përjashtimin nga trashëgimia dhe rezerva ligjore i cili mund të jetë i shprehur (nominal) ose i heshtur, përmes mospërfshirjes në testament. Mosrespektimi i rezervës ligjore sjell pavlefshmërinë e pjesshme të testamentit, jo rrëzimin i tij në tërësi. Në lidhje me trashëgimtarët e paaftë për punë gjykata vëren në vendimin nr. 00-2024-4720 (27.11.2024) se jo çdo person i paaftë për punë përfiton automatikisht rezervë ligjore, por duhen të plotësohen në mënyrë kumulative kushtet e nenit 371 të KC (paaftësia për punë) dhe kushtet e nenit 379 të KC (thirrja në trashëgimi dhe mungesa e padenjësisë). Termat “person i paaftë për punë” dhe “trashëgimtar i paaftë për punë” nuk krijojnë kategori të ndryshme, por duhen interpretuar në unitet funksional.
Në vendimin nr. 00-2023-1823 (03.05.2023) trajtohen kufijtë e prapësimit në paditë trashëgimore, duke konkluduar se i padituri nuk mund të godasë vlefshmërinë e titullit të pronësisë që e përdor për të justifikuar posedimin, përmes prapësimit.
Parimi i gjësë së gjykuar dhe testamentit trajtohet dhe në vendimin nr. 00-2023-4924 (22.11.2023), duke konkluduar se kur vlefshmëria e testamentit është shqyrtuar dhe vendosur me vendim të formës së prerë, nuk mund të rihapet edhe nga trashëgimtarë të tjerë që nuk janë palë, që ngrenë të njëjtin shkak ligjor.
Vendimi nr. 00-2024-3378 (09.07.2024) trajton ligjin e zbatueshëm dhe parashkrimin duke konsoliduar qëndrimin se ligji i zbatueshëm është ai që ka qenë në fuqi në momentin e vdekjes së trashëgimlënësit. Ky parim zbatohet si për afatet e parashkrimit, rrethin e trashëgimtarëve, rregullat e bashkëpronësisë bashkëshortore që trajtohen në disa prej vendimeve.
Vendimi nr. 00-2024-3839 (02.10.2024) dhe të tjerë, trajtojnë ligjin e kohës për rastet e trashëgimisë së hershme duke vënë në pah parimin kryesor se nëse trashëgimlënësi ka vdekur para KC aktual, zbatohet ligji i kohës, respektivisht e drejta otomane (Sheriati), Kodi Civil 1929 dhe dekretet e viteve ’50.
Lidhur me trashëgiminë dhe bashkëpronësinë bashkëshortore, gjykata ka sqaruar se pasuria e fituar me trashëgim ka karakter personal dhe përjashtohet nga bashkëpronësia bashkëshortore, nëse në momentin e çeljes së trashëgimisë ishte në fuqi legjislacioni që e parashikonte këtë (dekreti 1892/1954, dekreti 2083/1955). Ndryshimet e mëvonshme ligjore (KC 1981) nuk kanë fuqi prapavepruese (vendimi nr. 00-2025-3550 (422), datë 30.09.2025).
Analiza e tërësisë së këtyre vendimeve evidenton një vijueshmëri të konsoliduar të praktikës gjyqësore, e cila i qëndron besnike parimeve të sigurisë juridike dhe zbatimit strikt të ligjit të kohës, pa shfaqur devijime nga jurisprudenca e mëparshme. Krahas kësaj qëndrueshmërie, vërehet një pasurim interpretativ i rëndësishëm, ku Kolegji ka thelluar dhe saktësuar më tej natyrën e ngurtë të instituteve specifike, si kufijtë e zëvendësimit tek rezerva ligjore apo format e përjashtimit të heshtur, duke ofruar kështu zgjidhje shteruese që korrigjojnë interpretime të zgjeruara të gjykatave të faktit dhe qartësojnë balancën mes lirisë së testamentit dhe mbrojtjes ligjore.
(Përjashtimi nominalisht apo në mënyrë të shprehur i trashëgimtarëve ligjorë nga trashëgimia dhe mosrespektimi i rezervës ligjore)
Maksima - Përjashtimi nga trashëgimia mund të bëhet si në mënyrë të shprehur, duke përcaktuar nominalisht personat që do të përjashtohen, ashtu dhe në mënyrë të heshtur nëpërmjet përcaktimit të rrethit të trashëgimtarëve testamentarë, duke mos përfshirë personat që do të përfitonin nëse do të zbatohej trashëgimia ligjore. Mosrespektimi i rezervës ligjore sjell pavlefshmërinë e pjesshme të testamentit.
Fjalët kyçe - rezervë ligjore, pasuri trashëgimore, trashëgimtar testamentar, përjashtim nga trashëgimia, pavlefshmëri e pjesshme e testamentit
Përmbledhje - Në çështjen objekt shqyrtimi rezultoi se i ati i paditëses vendosi të disponojë me testament pasurinë e tij në favor të vajzës së tij. Me kërkesën e vajzës/paditëses është bërë procesverbali për çelje testamenti dhe lëshimi i dëshmisë së trashëgimisë testamentare për trashëgimlënësin. Më pas ajo ka paraqitur dokumentet pranë ZVRPP Durrës për të riregjistruar pasurinë e fituar me testament. Ka rezultuar se nuk është bërë regjistrimi i kësaj dëshmie testamentare pasi në regjistrat e kësaj zyre figuron i riregjistruar vendimi, me të cilin është vendosur “Lëshimi i dëshmisë së trashëgimisë ligjore për të ndjerën nënën, e vdekur me datë 17.04.2012, duke përcaktuar si trashëgimtarë ligjorë të radhës së parë të saj, bashkëshortin e saj dhe fëmijët, të cilët trashëgojnë në mënyrë të barabartë nga 1/5 pjesë të pasurisë trashëgimore të të ndjerës. Në këto kushte pala paditëse i është drejtuar gjykatës, duke kërkuar nga të paditurit që të njihet si trashëgimtare e vetme e pasurisë së lënë nga trashëgimlënësit sipas dëshmisë së trashëgimisë testamentare. Gjykata e Rrethit Gjyqësor Durrës ka vendosur pranimin pjesërisht të kërkesëpadisë. Gjykata e Apelit Durrës ka vendosur prishjen e vendimit të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Durrës dhe dërgimin e çështjes për rigjykim në po atë gjykatë, me tjetër trup gjykues. KCGJL vëren se trashëgimi me zëvendësim ndodh kur në trashëgim nuk thirret ai person që duhet thirrur drejtpërdrejt, por thirren të paslindurit e tij. Këta quhen trashëgimtarë me zëvendësim. Trashëgimi me zëvendësim në të drejtën tonë është i kufizuar dhe gjen zbatim vetëm për fëmijët e fëmijëve dhe fëmijët e vëllezërve dhe motrave të paravdekur. Zëvendësimi lejon vënien e zëvendësuesit në vendin, shkallën dhe në të drejtat e atij që zëvendëson. KCGJL konkludon se gjykatat duhet kishin hetuar nëse në kohën e vdekjes së testatorit ka pasur fëmijë të mitur të cilët përfitojnë për shkak të përjashtimit nga trashëgimia ligjore, nëpërmjet testamentit, të prindërve të tyre. Përjashtimi nga trashëgimi, mund të bëhet si në mënyrë të shprehur duke përcaktuar nominalisht personat që do të përjashtohen ashtu edhe në mënyrë të heshtur nëpërmjet përcaktimit të rrethit të trashëgimtarëve testamentarë, duke mos përfshirë personat që do të përfitonin nëse do të zbatohej trashëgimia ligjore. Një mënyrë e tillë interpretimi është në përputhje me qëllimin e ligjvënësit në parashikimet për rezervën ligjore sipas nenit 379 të KC, pasi synimi i rezervës ligjore në dobi të fëmijëve është mbrojtja e të miturve, qoftë kur ata janë fëmijët e mitur të trashëgimlënësit, qoftë kur ata janë fëmijë të mitur të fëmijëve të tij.
(Kufijtë e prapësimit në padinë e kërkimit të trashëgimit)
Maksima - Në një padi për kërkim trashëgimi, i padituri që posedon pasurinë bazuar në një titull pronësie të trashëgimlënësit (akt kthimi prone), nuk mund të godasë vlefshmërinë e këtij titulli apo origjinën e pronës nëpërmjet mjetit procedural të prapësimit.
Fjalët kyçe - padi për kërkim trashëgimi, konfiskim pasurie, vlefshmëri titulli pronësie, ATP
Përmbledhje - Trashëgimlënësi S.Ç. kishte fëmijë nga dy martesa. Pasuritë e tij u konfiskuan nga regjimi komunist në vitin 1947. Në vitin 1992, me aktin nr. 3377 të Bashkisë Tiranë, në zbatim të ligjit nr. 7514, pasuria (shtëpi banimi) iu rikthye emrit të të ndjerit S.Ç. Trashëgimtarët nga martesa e dytë (të paditurit) nxorën një dëshmi trashëgimie ku përjashtuan fëmijët e martesës së parë (paditësit) dhe e regjistruan pronën vetëm në emër të tyre. Ata pretenduan se banesa ishte ndërtuar realisht nga nëna e tyre pas vdekjes së S.Ç. Gjykata e Rrethit Gjyqësor Tiranë pranoi padinë, njohu paditësit si trashëgimtarë dhe urdhëroi dorëzimin e pjesës takuese (1/4). Gjykata arsyetoi se të paditurit nuk mund të mbanin pronën bazuar në aktin e kthimit në emër të S.Ç. dhe njëkohësisht të pretendonin se prona nuk ishte e tij, pa e goditur atë akt në një gjykim më vete. Gjykata e Apelit Tiranë ndryshoi vendimin duke rrëzuar padinë për banesën. Ajo riçeli hetimin gjyqësor (ekspertim) dhe konkludoi se banesa ishte ndërtuar pas vdekjes së S.Ç. duke pranuar prapësimin e të paditurve. Kolegji Civil prishi vendimin e apelit dhe la në fuqi vendimin e shkallës së parë. Kolegji arsyetoi se gjykata e apelit gaboi procedurialisht duke shqyrtuar ligjshmërinë e titullit të pronësisë (aktit të kthimit të pronës) brenda kuadrit të një prapësimi. Të paditurit e kishin fituar pronën pikërisht falë atij akti që e njihte S.Ç. si pronar. Ata nuk mund ta përdorin aktin për të legjitimuar posedimin e tyre dhe njëkohësisht ta mohojnë atë për të përjashtuar bashkëtrashëgimtarët e tjerë. Për sa kohë akti administrativ i vitit 1992 (i cili ka natyrë quasi-gjyqësore) nuk është shfuqizuar me një padi themeli ose kundërpadi, ai mbetet në fuqi dhe vërteton se pasuria është pjesë e trashëgimisë së S.Ç. duke legjitimuar paditësit të kërkojnë pjesën e tyre.
(Rrethi i trashëgimtarëve që përfitojnë nga rezerva ligjore)
Maksima - Cilësinë e trashëgimtarit rezervatar (që gëzon mbrojtje nga përjashtimi me testament) e kanë vetëm fëmijët e mitur të trashëgimlënësit dhe trashëgimtarët e tjerë të mitur që hyjnë me zëvendësim sipas nenit 361/2 të KC. Trashëgimtarë me zëvendësim janë vetëm 'fëmijët e fëmijëve' (nipërit/mbesat). Pasardhësit e tjerë të tyre (stërnipërit/stërmbesat), ndonëse vijnë në trashëgim, nuk konsiderohen 'trashëgimtarë me zëvendësim' në kuptimin e nenit 379 të KC dhe nuk përfitojnë rezervë ligjore, edhe nëse janë të mitur.
Fjalët kyçe - trashëgimtar me zëvendësim, i mitur, pavlefshmëri testamenti, rezervë ligjore,
trashëgimi testamentare
Përmbledhje - Trashëgimlënësja M.D. ka bërë testament në vitin 2006, duke u lënë të gjithë pasurinë vetëm tre fëmijëve të saj (të paditurve) dhe duke përjashtuar 5 fëmijët e tjerë. Disa nga nipërit dhe stërnipërit (fëmijët e fëmijëve të përjashtuar dhe fëmijët e tyre) ishin të mitur në kohën e celjes së trashëgimisë. Ata paditën për pavlefshmërinë e testamentit, duke pretenduar shkeljen e rezervës ligjore (neni 379 KC), pasi prindërit e tyre ishin përjashtuar dhe ata (të miturit) duhet të hynin me zëvendësim. Gjykata e Rrethit Gjyqësor Tiranë pranoi padinë dhe shpalli testamentin pjesërisht të pavlefshëm për shkelje të rezervës ligjore ndaj të gjithë paditësve të mitur. Gjykata e Apelit Tiranë la në fuqi vendimin e shkallës së parë. Kolegji Civil ndryshoi pjesërisht vendimet e mëparshme, duke saktësuar rrethin e personave që përfitojnë rezervë ligjore. Kolegji konfirmoi se ata janë trashëgimtarë rezervatarë. Prindërit e tyre (fëmijët e testatores) u përjashtuan nga trashëgimia me testament. Sipas nenit 361/2 KC, fëmijët e fëmijëve (nipërit) hyjnë me zëvendësim. Për keto arsye, Kolegji vendosi rrëzimin e padisë. Kolegji konkludoi se neni 379 i KC mbron vetëm ata që hyjnë "me zëvendësim" (fëmijët e fëmijëve). Stërnipërit "vijnë në trashëgim" por nuk cilësohen teknikisht si "trashëgimtarë me zëvendësim" për efekt të rezervës ligjore. Prandaj, testamenti mbetet i vlefshëm ndaj tyre, pavarësisht moshës së tyre të mitur. Kolegji vlerësoi se KC e kufizon cilësinë e trashgimtarëve te fëmijët, fëmijët e fëmijëve pa cituar të paslindur të tjerë të fëmijëve të fëmijëve.
(Zbatimi i parimit të gjësë së gjykuar mbi vlefshmërinë e testamentit)
Maksima- Kur vlefshmëria e një testamenti është shqyrtuar dhe vendosur me vendim gjyqësor të formës së prerë mbi të njëjtat shkaqe ligjore, ky vendim ka fuqinë e gjësë së gjykuar edhe ndaj trashëgimtarëve të tjerë ligjorë që nuk ishin palë në procesin e parë, por që ngrenë të njëjtin pretendim. Në këto raste, padia konsiderohet si padi që nuk mund të ngrihet dhe gjykata duhet të vendosë pushimin e gjykimit, për të garantuar sigurinë juridike dhe për të mos cenuar vendimmarrjen e mëparshme të formës së prerë.
Fjalët kyçe - Parimi i gjësë së gjykuar, testament, pavlefshmëri absolute, trashëgimtar ligjor, pushim gjykimi
Përmbledhje - E ndjera H.B. me testamentin e vitit 2000, i la pasurinë e saj të paluajtshme nipit të saj, të paditurit. Pas vdekjes së saj, motra e testatores (S.M.) e kishte goditur më parë këtë testament për pavlefshmëri, por padia e saj ishte rrëzuar me vendim të formës së prerë. Më pas, paditësi A.B. (djali i vëllait të testatores) ngriti padi të re me të njëjtin objekt, duke kërkuar pavlefshmërinë e testamentit me pretendimin se i padituri nuk bën pjesë në rrethin e personave që mund të trashëgojnë (neni 374, 377 të KC). Gjykata e Rrethit Gjyqësor Tiranë rrëzoi padinë, duke arsyetuar se testamenti është i vlefshëm dhe i padituri, si nip, ka zotësi për të trashëguar. Gjykata e Apelit Tiranë ndryshoi vendimin dhe shpalli testamentin të pavlefshëm. Ajo arsyetoi gabimisht se testatorja nuk mund t'ia linte pasurinë nipit kur kishte gjallë motrën dhe nipin tjetër (paditësin), duke e interpretuar këtë si shkelje të ligjit. Kolegji Civil prishi të dyja vendimet dhe vendosi pushimin e gjykimit për shkak të "gjësë së gjykuar". KCGJL vlerësoi se vlefshmëria e testamentit të H.B. kundrejt pretendimeve për pazotësi të përfituesit SH.SH. ishte zgjidhur përfundimisht në gjykimin e mëparshëm të iniciuar nga S.M. Kolegji theksoi se vendimi i formës së prerë pengon rishqyrtimin e të njëjtit konflikt. Kolegji konstatoi edhe pse paditësi A.B. nuk ishte palë formale në gjykimin e parë, ai vepron si trashëgimtar dhe ngre të njëjtin shkak ligjor (neni 377 i KC) mbi të njëjtin objekt (testamentin). Rihapja e çështjes do të cenonte sigurinë juridike të garantuar nga neni 42 i Kushtetutës. Kur konstatohet "gjëja e gjykuar", padia klasifikohet si padi që nuk mund të ngrihet. Në këtë rast, gjykata nuk duhet të rrëzojë padinë (siç bëri Shkalla e Parë) as ta pranojë (siç bëri Apeli), por duhet të vendosë pushimin e gjykimit bazuar në nenin 299 të KPC. Kolegji Civil vendosi prishjen e vendimeve të gjykatave më të ulëta dhe pushimin e gjykimit për kërkimin e pavlefshmërisë së testamentit, si dhe lënien në fuqi të vendimit të Apelit për rrëzimin e kërkimit për njohje pronësie dhe dëmshpërblim (pasi këto varen nga vlefshmëria e testamentit, e cila mbeti e pandryshuar).
(Padia për kërkimin e trashëgimit i nënshtrohet ligjit të kohës, kur ka vdekur trashëgimlënësi)
Maksima - Ligji i zbatueshëm për padinë e kërkimit të trashëgimisë, si pasojë e kërkimit të pavlefshmërisë, i referohet normës juridike në kohën e kryerjes së veprimit juridik, pra në kohën e lëshimit të testamentit. Pavarësisht nga koha e ngritjes së padisë në bazë të nenit 318 të Kodit Civil në fuqi, trashëgimia rregullohet sipas ligjit të kohës kur është çelur. Si moment për fillimin e afatit të parashkrimit të padisë do të konsiderohet koha e çeljes së trashëgimisë, e cila konsiderohet koha e vdekjes së trashëgimlënësit.
Fjalët kyçe - pasuri trashëgimore, parashkrim i padisë, pavlefshmëri testamenti, rezerva ligjore, ligji i zbatueshëm i kohës
Përmbledhje - Në këtë çështje rezulton se trashëgimlënësi ka hartuar testamentin me datë 29.03.1956, ku ka disponuar për pasurinë e tij pas vdekjes duke ia lënë të gjitha pasuritë e përshkruara, djalit të tij duke përjashtuar shprehimisht vajzat e djalit të vdekur. Gjithashtu, ka rezultuar e provuar se mbesa e trashëgimlënësit, në momentin e vdekjes së testatorit ka qenë e mitur, 17 vjeç. Paditësit kanë kërkuar konstatimin e pavlefshmërisë së pjesshme të testamentit për pjesën 1/6 që ka cenuar rezervën ligjore duke zgjidhur pasojat e kësaj pavlefshmërie, me njohjen e tyre si bashkëpronarë në 1/6 pjesë takuese të pasurisë. Nga ana tjetër, të paditurit kundërpaditës kanë paraqitur kundërpadi, duke kërkuar njohjen e bashkëpronësisë mbi shtëpinë e re, pasi këto dy banesa janë ndërtuar nga i ndjeri J.D. dhe djali i tij L.D. Gjykata e Rrethit Gjyqësor Vlorë, ka pranuar kërkesëpadinë duke konstatuar pavlefshmërinë e pjesshme të testamentit, datë 29.03.1956 datë 29.03.1956 për 1/6 pjesë dhe rrëzimin e kundërpadisë. Gjykata e Apelit Vlorë ka vendosur lënien në fuqi të vendimit gjykatës së rrethit. Kolegji vlerëson se zbatimi i drejtë i ligjit në rastin konkret lidhet me përgjigjen se cili është ligji i zbatueshëm për padinë e kërkimit të trashëgimit, ai i kohës kur ka vdekur testatori apo ligji i kohës në fuqi kur ka lidhur konflikti gjyqësor. Kolegji vlerëson se në raport me dispozitat ligjore përkatëse, gjen zbatim në rastin konkret edhe vendimi njësues i Gjykatës së Lartë nr. 24, datë 13.3.2002, ku është njësuar praktika gjyqësore duke përcaktuar se trashëgimia çelet në momentin e vdekjes së trashgimlënsit, fizikisht të konstatuar, ose të përcaktuar me vendimin gjyqësor të shpalljes së vdekjes. Duke u bazuar në parimin ligji civil nuk ka fuqi prapavepruese dhe në rastin konkret, as fuqi pasvepruese, arrijmë në perfundimin se ligji që i zbatohet marrëdhënies së trashëgimisë, është ligji në fuqi në kohën e çeljes së saj. Lidhur me momentin e ecjes së afatit të parashkrimit të padisë, nëse do konsiderohet momenti i marrjes dijeni nga lëshimi i dëshmisë së trashëgimisë testamentare, apo koha e çeljes së trashëgimisë, që i takon momentin të vdekjes së testatorit, neni 47 i dekretit "Mbi trashëgiminë" ka parashikuar se padia për pavlefshmërinë e testamenit parashkruhet brenda tre vjetëve nga çelja e trashëgimisë. Ndërsa me ligjin nr.3169 datë 26.10.1960, është ndryshuar neni 47, duke u parashikuar se padia për deklarimin si të pavlefshëm mund të ngrihet brenda një viti nga dita që paditësi ka marrë dijeni për shkakun e pavlefshmërisë por në çdo rast jo më shumë se gjashtë vjet nga koha e çeljes së trashëgimisë.
(Cenimi i rezevës ligjore me anë të testamentit)
Maksima -Testamenti është pjesërisht i pavlefshëm, për pjesën që cenon rezervën ligjore të paditësve sepse nëpërmjet disponimit testamentar, trashëgimlënësi ka cenuar rezervën ligjore të fëmijëve të mitur që trashëgojnë me zëvendësim, sipas nenit 361/2 i Kodit Civil.
Fjalët kyçe – rezervë ligjore, testatori, disponim me testament, i mitur, trashëgim me zëvendësim, pavlefshmeri e pjesshme e testamentit.
Përmbledhje - Në këtë çështje trajtohet pretendimi i paditëseve në cilësinë e fëmijëve të mitur të testatorit lidhur me të drejtën e rezervës ligjore. Të dy format e shfaqjes së rezervës ligjore, si ajo në formën e përjashtimit të trashëgimtarëve ligjore nga trashëgimia, ashtu dhe ajo e shfaqur nëpërmjet disponimit të pasurisë me testament nga trashëgimlënësi (cenimi i rezervës ligjore me anë testamenti), passjellin të njëjtën pasojë juridike, pavlefshmërinë e testamentit, për pjesën që ka cenuar rezervën ligjore. Në këtë rast plotësohen të gjitha kushtet e përfitimit të paditësve nga rezerva ligjore, pasi: i) paditësit, si fëmijë të vajzës së testatorit duhet të konsiderohent si fëmijë të mitur, në kohën e çeljes së trashëgimisë, për shkak se nëna e tyre është përjashtuar nga testatori nëpërmjet testamentit noterial; ii) përjashtimi nga trashëgimia konstatohet të ketë ndodhur në mënyrë të heshtur nëpërmjet mospërfshirjes së nënës së tyre në këtë testament noterial; iii) nëna e paditësve është trashëgimtare ligjore e radhës së parë të trashëgimlënësit/testatorit në kuptim të nenit 361/1 të KC, dhe për rrjedhojë plotësohet kushti i thirrjes së saj në trashëgim, në qoftë se do të ishte aplikuar trashëgimia ligjore; iv) nëna e paditësve nuk rezulton të jetë bërë apo të jetë shpallur e padenjë për të trashëguar.
(Përcaktimi i radhëve të trashëgimisë ligjore sipas zbatimit të ligjit të kohës)
Maksima- Nëse KCGJL përcakton si detyrë në procesin e rigjykimit që përcaktimi i radhëve të trashëgimisë ligjore të bëhet sipas ligjit të kohës dhe konkretisht ligjit të së drejtës otomane (Sheriati), Gjykata e Apelit ka detyrim të arsyetojë në vendimin e saj mënyrën se si i ka zbatuar detyrimet e lëna nga KCGJL.
Fjalët kyçe - Përcaktimi i radhës së trashëgimisë, ligji i Sheriatit, ligji i kohës, gjykatë rigjykimi.
Përmbledhje - Në këtë çështje rezulton se paditësit kanë kërkuar njohjen e të drejtës si bashkëpronare mbi një sipërfaqe pasurie të paluajtshme “truall”, të trajtuar me vendimet të ish-KKKP së Bashkisë Tiranë. KCGJL vlerësoi se në procesin e rigjykimit të Gjykatës së Apelit Tiranë, ka qenë e detyruar të diskutonte qëndrimin e secilës prej palëve për të drejtat e trashëgimisë dhe të dispononte lidhur me pjesën takuese të bashkëpronarëve duke arsyetuar dhe argumentuar vendimin e saj sipas orientimeve të lëna nga KCGJL se ligji i zbatueshëm për trashëgiminë në rastin kur subjekti i pretenduar si ish-pronar ka vdekur në vitin 1908 është ligji i së drejtës otomane (Sheriati). Për rrjedhojë, Kolegji ka konstatuar se arsyetimi dhe përfundimi i Gjykatës së Apelit Tiranë nuk ka zbatuar parimin e kontradiktoritetit dhe për këto arsye e ka prishur vendimin dhe e ka ridërguar çështjen për rigjykim për këtë pjese me detyrën që përcaktimi i radhëve dhe pjesëve takuese të trashëgimisë ligjore të bëhet sipas ligjit të kohës, konkretisht ligjit të së drejtës otomane (Sheriati).
(Kriteret ligjore që identifikojnë trashëgimtarin e paaftë për punë si subjekt përfitues i rezervës ligjore)
Maksima - Trashëgimtarë të paaftë për punë që përfitojnë nga rezerva ligjore (krahas fëmijëve të mitur dhe trashëgimtarëve të tjerë të mitur me zëvendësim) mund të rezultojnë të gjithë trashëgimtarët e denjë të “de cuius”, nga të gjitha radhët e trashëgimisë ligjore, mjafton që radha në të cilën ata bëjnë pjesë të thirret në trashëgim dhe të plotësohen në mënyrë kumulative kushtet e nenit 363 si dhe një nga kushtet e nenit 371 të Kodit Civil.
Fjalët kyçe - trashëgimtar i paaftë për punë, rezervë ligjore, testament
Përmbledhje - Në çështjen objekt shqyrtimi paraqet rëndësi rasti i rezervës ligjore që gëzojnë trashëgimtarët e paaftë për punë, për shkak të përjashtimit apo cenimit nëpërmjet testamentit të të drejtës së tyre që rrjedh nga trashëgimia ligjore. Paditësja, pretendon se pala përfaqëson një trashëgimtar të paaftë për punë në kuptim të kritereve të nenit 371 të KC, pasi në kohën e çeljes së trashëgimisë kishte mbushur moshën 57 vjeç dhe nëpërmjet testamentit është cenuar pjesa që do t’i takonte asaj si rezultat i trashëgimisë ligjore. KCGJL çmon se jo çdo trashëgimtar i “de cuius” që rezulton i paaftë për punë, vetëm sipas kushteve të përcaktuara nga neni 371 i KC, mund të jetë subjekt i rezervës ligjore, por nëse plotëson edhe kriteret e nenit 379 (thirrja në trashëgim dhe mungesa e padenjësisë). Pavarësisht terminologjisë së përdorur nga legjislatori “person i paaftë për punë” dhe “trashëgimtar i paaftë për punë”, në thelb këto dy forma nuk synojnë që të krijojnë kategori të ndryshme trashëgimtarësh të paaftë për punë. Këto dispozita nuk duhet të interpretohen në mënyrë të ndarë, pasi për efekt të thirrjes në trashëgiminë ligjore dhe të përfitimit nga rezerva ligjore, ato janë të lidhura ngushtë në kontekstin qëllimor me njëra-tjetrën.
(Disponimi i pasurisë së luajtshme me vlerë simbolike në testament)
Maksima - Disponimi i pasurisë së luajtshme me vlerë simbolike në testament, si klauzolë me të vetmin qëllim për të shmangur kufizimet për rezervën ligjore, mund të konsiderohet si përjashtim i heshtur nga trashëgimia, duke cenuar rezervën ligjore të trashëgimtarëve të mitur dhe të paaftë për punë.
Fjalët kyçe - përjashtim i heshtur, rezervë ligjore, vlerë simbolike pasurie, testament
Përmbledhje - Në këtë çështje paditësit, përkatësisht një trashëgimtar i drejtpërdrejtë dhe dy nipër të testatores, paraqitën një padi për shpalljen e pavlefshmërisë së testamentit të datës 14.12.2004, me pretendimin se ai cenonte rezervën e tyre ligjore si trashëgimtarë të paaftë për punë dhe të mitur. Mosmarrëveshja lindi pas vdekjes së testatores në vitin 2006, e cila me testament kishte lënë pasurinë e paluajtshme dy djemve të tjerë, ndërsa trashëgimtarit kryesor vetëm disa sende të luajtshme me vlerë simbolike (televizor, dollap, divan, komo), duke e përjashtuar atë nga pasuria e paluajtshme me vlerë më të lartë. Gjykata e Shkallës së Parë pranoi pjesërisht padinë, duke shpallur testamentin të pavlefshëm për sa i përket të drejtave të nipërve, të cilët trashëgojnë me zëvendësim por rrëzoi pretendimin e trashëgimtarit kryesor, duke e konsideruar padinë e tij të pambështetur në prova. Gjykata e Apelit, e ndryshoi vendimin e shkallës së parë, duke rrëzuar tërësisht padinë. Ajo arsyetoi se trashëgimtari kryesor nuk mund të konsiderohej i përjashtuar, pasi kishte përfituar pasuri të luajtshme, dhe se nipërit, për pasojë, nuk mund të trashëgonin me zëvendësim. KCGJL, prishi vendimin e Gjykatës së Apelit për shkak të zbatimit të gabuar të ligjit material dhe e dërgoi çështjen për rishqyrtim pranë Gjykatës së Apelit të Juridiksionit të Përgjithshëm. Kolegji arsyetoi se lënia e sendeve të luajtshme me vlerë thjesht simbolike, krahas përjashtimit nga pasuria e paluajtshme me vlerë të konsiderueshme, mund të interpretohet si përjashtim i heshtur, duke cenuar rezervën ligjore të trashëgimtarëve të mitur dhe të paaftë për punë, sipas nenit 379 të KC. Kolegji vuri në dukje se gjykata e apelit nuk kishte sqaruar në mënyrë të plotë vullnetin e testatores dhe proporcionalitetin e pasurisë së shpërndarë, veçanërisht nëse përfshirja e sendeve simbolike synonte shmangien e kufizimeve të rezervës ligjore.
(Njohja e trashëgimtareve ligjore nga martesat e mëparshme)
Maksima - Në rastet e trashëgimisë, pretendimet për ekzistencën e pasardhësve të adoptuar nga martesa të mëparshme nuk ndryshojnë automatikisht rendin e vëllezërve si trashëgimtarë të radhës së dytë, përderisa mungon një provë e qartë dhe definitive.
Fjalët kyçe - lëshim i dëshmisë së trashëgimisë ligjore, padi trashëgimore, dokument i falsifikuar
Përmbledhje - Në këtë çështje u trajtua padia e paditësve për t’u njohur si trashëgimtarë të radhës së dytë të të ndjerit, që vdiq në 1995, duke kërkuar ndarjen e pasurisë trashëgimore në 1/6 për secilin dhe dorëzimin e saj nga e paditura, bashkëshortja pasjetuese. Ndërhyrësja kryesore, duke pretenduar se ishte vajza e adoptuar e të ndjerit që nga 1982, kërkoi njohjen si trashëgimtare e radhës së parë për gjysmën e pasurisë. Mosmarrëveshja u ndërlikua nga prova kontradiktore për adoptimin, ku disa dokumente e cilësonin ndërhyrësen si “të adoptuar”, por të tjera pasqyronin mbiemrin e babait biologjik. Gjykata e Rrethit Berat bashkoi paditë për shqyrtim të përbashkët, ndërsa Gjykata e Apelit Vlorë, në 2015, konfirmoi bashkëshorten dhe ndërhyrësen si trashëgimtare të radhës së parë. Kolegji Civil i Gjykatës së Lartë, më 19.02.2025, prishi vendimin e apelit dhe e dërgoi çështjen për rigjykim në Gjykatën e Apelit të Juridiksionit të Përgjithshëm Tiranë, duke arsyetuar se gjykata e apelit nuk kreu hetim të plotë për të verifikuar aktin ligjor të adoptimit, mbështetur në prova kontradiktore pa sqaruar vlerën e tyre provuese. Kolegji theksoi se mungesa e hetimit të plotë dhe mospërcaktimi i qartë i fakteve penguan zgjidhjen e drejtë, duke kërkuar riçeljen e hetimit, përfshirë mundësinë e ekspertimit grafik, për të përcaktuar saktë statusin e trashëgimtarëve dhe ndarjen e pasurisë.
(Ligji i cili rregullon rrethin e trashgimtarëve të trashëgimtarit të vdekur para hyrjes në fuqi të dekretit “Mbi trashëgiminë” nr.1892/1954)
Maksima - Në rastin kur trashëgimlënësi ka vdekur para se të hynte në fuqi dekreti “Mbi trashgiminë” nr.1892/1954, ligji në fuqi për të rregulluar marrëdhënien e trashëgimisë së trashëgimlënësit është Kodi Civil i vitit 1929, cili rregullon rrethin e trashëgimtarëve e për pasojë të drejtat trashëgimore.
Fjalët kyçe - trashëgimi testamentare, pasuri trashëgimore, trashëgimtar, ligji i zbatueshëm i kohës
Përmbledhje - Në rastin objekt gjykimi paditësit kanë kërkuar ndryshimin e vendimeve të komisionit të kthimit të pronave dhe njohjen si bashkëpronar me 1/2 në pasuritë e disponuara nëpërmjet këtyre vendimeve në favor të palës së paditur, pasi ata janë trashëgimtarë të gjyshes së tyre, e cila si motra e trashgimlënësit është trashëgimtare e subjektit të shpronësuar, që i përket pasuria, i cili nuk kishte fëmijë. Gjykatat e faktit kanë rrëzuar kërkimet e paditësave, pikë së pari për faktin se e ndjera, trashëgimlënësja e paditësve, nuk ishte trashëgimtare e të ndjerit, por edhe për faktin se nga disa prej vendimeve të komisioneve objekt gjykimi dilte se pasuria ishte vetëm pronë e bashkëshortes së të ndjerit. KCGJL vëren se rastin konkret trashëgimlënësi ka vdekur në datën 01.04.1952, pra para se të hynte në fuqi dekreti “Mbi trashëgiminë” nr.1892 dt.05.07.1954. Duke u bazuar në parimin se ligji civil, si rregull, nuk ka fuqi prapavepruese dhe në rastin konkret, as fuqi pasvepruese (ultraktive), arrijmë në përfundimin se ligji që i zbatohet marrëdhënies së trashëgimisë, është ligji në fuqi në kohën e çeljes së saj. KCGJL vlerëson se qëndrimi i gjykatave të faktit bie ndesh me rregullin bazë të fitimit të pronësisë me trashëgimi, duke asyetuar se në mungesë të testamentit kalimi i pronësisë për shkak të trashëgimisë do të bëhet në bazë të ligjit dhe vendimet e pleniumeve të Gjykatës së Lartë. KCGJL vëren se dalja e këtyre vendimeve u imponua nga ligji nr.61, datë 17.05.1945 që abrogoi një pjesë të legjislacionit të periudhës para vitit 1939, megjithatë ligjvënësi në çdo rast është treguar i kujdesshëm që t’i jap përparësi zbatimit të parimit të ligjshmërisë duke nxjerrë në periudhën 1944-1960 një sërë aktesh lidhur me fuqinë detyruese për zbatim të ligjeve të miratuara qoftë para vitit 1939, por që ende nuk ishin zëvendësuar me dispozita të reja ligjore. Për rrjedhojë ligji i zbatueshëm për të rregulluar marrëdhënien e trashëgimisë së trashëgimlënësit është Kodi Civil i vitit 1929. Gjykatat e faktit jo vetëm nuk i kanë mbajtur në konsideratë dispozitat e këtij Kodi lidhur me rrethin e trashëgimtarëve, por e kanë përjashtuar tërësisht këtë Kod nga zbatimi. Përderisa gjykatat e faktit nuk kanë analizuar rrethin e trashgimtarëve e për pasojë të drejtat trashëgimore të të ndjerës të përfituara nga i vëllai i saj sipas dispozitave të KC të vitit 1929, si dhe faktin që një pjesë e pasurive në pronësi vetëm të bashkëshortes së vëllait nuk janë identifikuar, KCGJL vendosi prishjen e vendimit të Gjykatës së Apelit Gjirokastër dhe dërgimin e çështjes për rishqyrtim në Gjykatën e Apelit të Juridiksionit të Përgjithshëm, me një tjetër trup gjykues.
(Karakteri personal i pasurisë së fituar me trashëgim)
Maksima - Karakteri personal i pasurisë së fituar me trashëgim për shkak të lidhjes së afërt gjinore me trashëgimlënësin përjashton bashkëpronësinë e bashkëshortëve në kohën e çeljes së trashëgimisë, në zbatim të dekretit nr. 1892 /1954 “Mbi trashëgiminë” dhe dekretit nr. 2083/1955 “Për pronësinë”.
Fjalë kyçe - bashkëpronësi bashkëshortore, tjetërsim pasurie, pasuri trashëgimore, karakteri personal i pasurisë.
Përmbledhje - Në këtë çështje, palët ndërgjyqëse janë në marrëdhënie të posacme me njëri-tjetrin, trashëgimtarë ligjorë të ndjerës me të cilën i padituri ka lidhur martesë ligjore me dt. 11.02.1955. I padituri është trashëgimtar i vetëm ligjor i të ndjerit S.J. (vdekur me 23.12.1979). Mbi bazë të kërkesës të depozituar nga i padituri, ZVRPP Elbasan ka vendosur regjistrimin e pasurisë me sipërfaqe trualli 307.12 m2 në emër të të paditurit. Me anë të kontratës të dhurimit, ai në cilësinë e dhuruesit u ka dhuruar të paditurve këtë pasuri për të cilën lëshuar është vërtetimi hipotekor. Paditësi pretendon se është trashëgimtar ligjor i të ndjerës, nënës të tij. I padituri si trashëgimtar i babait ka fituar pasurinë trashëgimorë në kohën që ka qenë i martuar me të ndjerën dhe si e tillë pretendohet se nga pasuria bashkëshortore ka përfituar dhe bashkëshortja e të paditurit, sipas nenit 86 të KC të vitit 1981. Gjykata e Rrethit Gjyqësor Elbasan, ka vendosur rrëzimin e padisë si të pabazuar në ligj e në fakt. Gjykata e Apelit Durrës ka vendosur lënien në fuqi të vendimit të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Elbasan. KCGJL vëren se trashëgimlënësi i të paditurit, babai i tij ka vdekur me 23.12.1979. Duke qënë se trashëgimia çelet në kohën e vdekjes së trashëgimlënësit rezulton që i padituri e ka fituar pasurinë trashëgimore në vitin 1979, kohë në të cilin ishte në fuqi dhe vepronte dekreti nr. 1892 dt 05.7.1954 “Mbi trashëgiminë” dhe dekreti nr. 2083 dt 06.07.1955 “Për pronësinë”. Bazuar në nenin 96 të dekretit nr. 2083, dt. 06.07.1955, nëna e paditësit nuk është bërë bashkëpronare në pasurinë trashëgimore të përfituar nga bashkëshorti i saj, pasi kjo dispozitë e përjashton pasurinë trashëgimore si pasuri të përbashkët të bashkëshortëve. Bashkëshortja nuk ka pasur asnjë të drejtë mbi të në kohën e çeljes së trashëgimisë dhe as e ka fituar atë më vonë për shkak të ndryshimeve që solli KC i vitit 1981. Karakteri personal i pasurisë së fituar me trashëgim për shkak të lidhjes së afërt gjinore me trashëgimlënësin përjashton bashkëpronësinë e bashkëshortëve. Për rrjedhojë gjykata e apelit e ka zbatuar drejt ligjin material.
Abonohu në buletinin informativ elektronik
Abonohu në buletinin informativ elektronik, duke plotësuar formularin në linkun https://www.gjykataelarte.gov.al/sq/buletini dhe njihu me përmbajtjen e tyre në linkun https://www.gjykataelarte.gov.al/sq/lajme/buletini
Njihu me jurisprudencën në JUDIX
Abonohu në JUDIX për t`u njohur me jurisprudencën e përzgjedhur të Gjykatës së Lartë, duke plotësuar të dhënat në linkun: https://judix.gjykataelarte.gov.al/
Kontakto
Tel.: +355 4 2257304;
Fax: +355 (4) 228837;
Email: info@gjykataelarte.gov.al
Adresa postare: Rruga: "Ibrahim Rugova", nr. 20, 1001, Tiranë, Shqipëri.