Vlerësimi etiko-profesional si kusht për meritokracinë, funksionimin e sistemit dhe uljen e backlog-ut
Sokol Sadushi
Kryetari i Gjykatës së Lartë
Të nderuar kryetarë të Këshillave,
Të nderuar përfaqësues të institucioneve të drejtësisë,
Të nderuar kolegë,
Dëshiroj së pari të vlerësoj zhvillimin e kësaj mbledhjeje të përbashkët ndërmjet Këshillit të Lartë Gjyqësor dhe Këshillit të Lartë të Prokurorisë. Tema e zgjedhur prek një nga çështjet më të rëndësishme për mirëqeverisjen e sistemit të drejtësisë: vlerësimin etik dhe profesional të magjistratëve dhe lidhjen e tij të drejtpërdrejtë me karrierën, plotësimin e vakancave dhe uljen e backlog-ut.
Vlerësimi etik dhe profesional nuk është formalitet administrativ. Vonesa në këtë proces ndikon drejtpërdrejt në karrierën e magjistratëve, në plotësimin e vendeve vakante dhe në kapacitetin real të gjykatave e prokurorive për t’iu përgjigjur ngarkesës së tyre.
Pikërisht këtu qëndron lidhja thelbësore me funksionimin e sistemit. Vlerësimi në kohë është kusht për një karrierë të bazuar në meritë; karriera e bazuar në meritë është kusht për plotësimin e drejtë dhe të shpejtë të vendeve vakante; ndërsa plotësimi në kohë i gjykatave dhe prokurorive është një nga parakushtet kryesore për uljen e backlog-ut.
Kjo çështje ka edhe një tjetër dimension. Vlerësimi etik dhe profesional ishte një nga pikat më të dobëta të sistemit të drejtësisë para reformës. Pikërisht pamundësia për të garantuar një vlerësim të besueshëm, të shpejtë dhe transparent të magjistratëve ishte një nga arsyet e riformatimit institucional. Reforma në drejtësi nuk synoi thjesht ndryshimin e emrave të institucioneve, por ndryshimin e mënyrës se si sistemi vetëqeveriset, si zgjedh, si promovon, si kontrollon dhe si mban përgjegjësi.
Prandaj sot duhet të jemi të kujdesshëm që të mos riprodhojmë, me institucione të reja, dobësi të vjetra. Kemi KLGJ dhe KLP të dala nga reforma, me legjitimitet të ri kushtetues, me kompetenca të qarta dhe me përgjegjësi të drejtpërdrejtë për karrierën e magjistratëve. Pikërisht për këtë arsye pritshmëria është më e lartë. Nuk mjafton të kemi ligj të ri, apo metodologji dhe rregullore të reja. Pyetja themelore është: a po funksionon vlerësimi në kohë dhe a po shërben ai realisht për administrimin e karrierës dhe për uljen e vonesave në sistem?
Duhet ta pranojmë hapur se, pavarësisht përpjekjeve të bëra, vlerësimi etik dhe profesional nuk ka arritur ende të funksionojë me ritmin, rregullsinë dhe ndikimin që kërkon ligji dhe që pret sistemi. Ende konstatohet prapambetje e ndjeshme në kryerjen e vlerësimeve; ende ka magjistratë për të cilët vlerësimi nuk është kryer në kohën e duhur; ende ka procedura karriere që ndikohen nga mungesa e vlerësimeve të përditësuara.
Kur vlerësimi kryhet me vonesë, ai nuk e përmbush plotësisht qëllimin e tij. Ai nuk orienton në kohë karrierën, nuk mbështet në kohë ngritjen në detyrë, nuk ndihmon në kohë plotësimin e vakancave dhe nuk i shërben në mënyrë efektive uljes së çështjeve të prapambetura. Prandaj problemi nuk është vetëm sa vlerësime janë kryer, por nëse ato janë kryer në kohën kur sistemi ka pasur nevojë për to.
Këtë e ka evidentuar edhe Progres Raporti i Komisionit Evropian, kur thekson se efikasiteti i këshillave në emërimin, promovimin, transferimin dhe vlerësimin e magjistratëve mbetet ende problematik dhe ndikon në cilësinë dhe efikasitetin gjyqësor në të gjitha nivelet. Po ashtu, zhvillimi i karrierës mbi bazë merite dobësohet në praktikë kur vlerësimet cilësore të magjistratëve kryhen me ritëm të ngadaltë.
Kjo është një kambanë alarmi, sepse meritokracia nuk matet me deklarata. Meritokracia matet me procedura që mbyllen në kohë, me vlerësime që janë të besueshme, me renditje që janë të qarta, me promovime që nuk vonohen dhe me gjykata që plotësohen.
Ligji e sheh gjykatën jo thjesht si godinë apo si strukturë formale, por si institucion që duhet të funksionojë realisht, me numër të mjaftueshëm gjyqtarësh, me administratë të organizuar dhe me shërbime mbështetëse efektive. Megjithatë, organizimi në letër nuk mjafton. Një gjykatë e parashikuar në organikë, por e paplotësuar me gjyqtarë, nuk është funksionale në kuptimin real të shërbimit që i detyrohemi qytetarit.
Një sistem që vonon vlerësimin, vonon promovimin; një sistem që vonon promovimin, lë bosh gjykatat; dhe një sistem që lë bosh gjykatat, prodhon backlog.
Përvoja e Gjykatës së Lartë është një shembull që duhet parë me kujdes. Kur procedurat e emërimit dhe plotësimit të trupës gjyqësore ecën, rezultatet u bënë të matshme. Gjykata e Lartë arriti të ulë ndjeshëm stokun e çështjeve të prapambetura. Ky shembull nuk duhet përdorur për vetëkënaqësi institucionale, por për një mesazh të thjeshtë: backlog-u nuk është fatalitet; backlog-u ulet kur institucionet funksionojnë në kohë, kur vakancat plotësohen dhe kur organizimi i brendshëm mbështetet nga vendimmarrje të shpejta dhe të përgjegjshme.
Megjithatë, pikërisht për shkak se përvoja e Gjykatës së Lartë tregon sa shumë ndikon plotësimi në kohë i trupës gjyqësore në uljen e backlog-ut, duhet të themi qartë se kjo përvojë nuk mund të mbahet si e mirëqenë nëse vendet vakante nuk plotësohen në kohë. Sot, dy vende vakante në Gjykatën e Lartë mbeten ende të paplotësuara; njëri prej tyre lidhet me një vakancë të hapur që në nëntor të vitit 2024, ndërsa tjetri me një vakancë të hapur në nëntor të vitit 2025, dhe ende nuk është përmbyllur zgjedhja e gjyqtarëve të rinj. Nuk është e kuptueshme dhe nuk mund të konsiderohet normale që plotësimi i një vendi vakant në gjykatën më të lartë të vendit të zgjasë kaq gjatë, kur ligji kërkon që procedura të përfundojë brenda dy muajve. Çdo vonesë e tillë ka pasoja të drejtpërdrejta: ul kapacitetin vendimmarrës të Gjykatës së Lartë, ngadalëson uljen e backlogut dhe dobëson besueshmërinë e mekanizmave të karrierës që reforma në drejtësi synoi t’i bënte më të shpejtë, më transparentë dhe më meritokratikë.
Në të kundërt, gjykatat e apelit, si ato të juridiksionit të përgjithshëm ashtu edhe gjykata administrative e apelit, mbeten ndër organet më të rënduara të sistemit. Objektivat për uljen e çështjeve të prapambetura në këto gjykata janë ambicioze, por ato nuk mund të arrihen nëse mekanizmat e karrierës, vlerësimit dhe plotësimit të vakancave nuk ecin me ritëm shumë më të lartë.
Prandaj, sot duhet të flasim për masa konkrete, përgjegjësi të qarta dhe afate reale për përfundimin e vlerësimeve. Është e vërtetë se procesi i vlerësimit është kompleks, pasi kërkon të dhëna statistikore të sakta, staf të dedikuar, bashkëpunim me gjykatat dhe prokuroritë, administrim dokumentacioni, verifikim ankesash dhe koordinim ndërinstitucional. Të gjitha këto janë arsye për të vepruar më shpejt, jo për të pranuar ngadalësinë si normalitet.
KLGJ dhe KLP duhet ta trajtojnë vlerësimin etik dhe profesional si prioritet strategjik. Jo si një proces dytësor administrativ, por si një proces me afate të qarta, objektiva të matshme, përgjegjësi të përcaktuara dhe raportim publik periodik.
Ajo që duhet të kërkohet nga sot e tutje është e qartë: kalimi nga konstatimi i problemit te një plan konkret veprimi, me përgjegjësi të ndara dhe rezultate të matshme.
Së pari, duhet një plan i përbashkët pune, i matshëm dhe realist, për eliminimin gradual të prapambetjes së vlerësimeve. Jo vetëm program vjetor, por kalendar i qartë me objektiva konkrete, afate, përgjegjësi të përcaktuara dhe raportim periodik.
Së dyti, duhet forcim i kapaciteteve njerëzore të njësive të vlerësimit. Nuk mund të kërkojmë ritëm të lartë pa staf të dedikuar, të trajnuar dhe të mjaftueshëm.
Së treti, duhet digjitalizim real i të dhënave statistikore. Vlerësimi nuk mund të mbështetet në të dhëna të vonuara, të paplota ose të mbledhura manualisht me vështirësi. Pa statistika të sakta nuk ka vlerësim objektiv dhe pa vlerësim objektiv nuk ka meritokraci të besueshme.
Së katërti, duhet thjeshtim i metodologjisë aty ku ajo prodhon ngarkesë të panevojshme, pa cenuar cilësinë. Vlerësimi duhet të jetë i thelluar, por jo i paralizuar nga formalizma që vonojnë përfundimin e tij.
Së pesti, duhet harmonizim real ndërmjet KLGJ-së dhe KLP-së. Gjyqtarët dhe prokurorët kanë funksione të ndryshme, por standardet bazë të etikës, profesionalizmit, meritokracisë dhe transparencës duhet të jenë të krahasueshme.
Dhe së fundi, duhet të kuptojmë se çdo vlerësim i vonuar ka një kosto. Nuk është vetëm kosto për magjistratin që pret karrierën e tij. Është kosto për gjykatën që mbetet pa gjyqtar. Është kosto për prokurorinë që nuk plotëson strukturën. Është kosto për qytetarin që pret vendimin. Është kosto për besimin publik te drejtësia.
Në përfundim, dëshiroj të theksoj se reforma në drejtësi nuk mund të matet vetëm me krijimin e institucioneve të reja. Ajo duhet të matet me funksionimin e tyre. Dhe një nga provat më të rëndësishme të funksionimit të sistemit të ri është pikërisht vlerësimi etik dhe profesional i magjistratëve.
Nëse sistemi para reformes u kritikua sepse nuk vlerësonte në kohë, nuk promovonte me meritë dhe nuk garantonte transparencë të mjaftueshme, sistemi i ri nuk ka luksin të përsërisë të njëjtin defekt.
Sot duhet të pranojmë se janë bërë hapa të rëndësishëm, por ende jo të mjaftueshëm për ta kthyer vlerësimin etik dhe profesional në një mekanizëm që funksionon në kohë dhe me ndikim real në karrierën e magjistratit. Kjo është një nga hallkat që kërkon vëmendje të menjëhershme, sepse prej saj varen jo vetëm vendimmarrjet individuale për emërim, ngritje në detyrë, transferim apo komandim, por edhe aftësia e gjykatave dhe prokurorive për të funksionuar me kapacitetin e nevojshëm.
Për këtë arsye, sfida nuk është vetëm të kemi rregulla të mira, por t’i bëjmë ato efektive në kohën e duhur. Një sistem që vlerëson në kohë, promovon më drejt; një sistem që promovon më drejt, plotëson më shpejt vakancat; dhe një sistem që plotëson më shpejt vakancat, ka më shumë mundësi të ulë ngarkesën dhe t’i përgjigjet qytetarit brenda një afati të arsyeshëm. Ky duhet të jetë drejtimi ynë i përbashkët.
","text_en":"Ethical and professional evaluation as a prerequisite for meritocracy, the proper functioning of the system, and the reduction of backlog
Sokol Sadushi
President of the Supreme Court
Honourable Chairs of the Councils,
Honourable representatives of justice institutions,
Honourable colleagues,
At the outset, I wish to commend the convening of this joint meeting between the High Judicial Council and the High Prosecutorial Council. The topic selected addresses one of the most significant issues for the sound governance of the justice system: the ethical and professional evaluation of magistrates and its direct nexus with career development, the completion of vacancies, and the reduction of backlog.
Ethical and professional evaluation does not constitute an administrative formality, nor is it a process that may be deferred without affecting the careers of magistrates, the completion of vacant positions, and the actual capacity of courts and prosecution offices to respond to their caseload.
It is precisely here that the fundamental connection with the functioning of the system lies. Timely evaluation constitutes a prerequisite for a merit-based career; a merit-based career constitutes a prerequisite for the fair and expeditious filling of vacancies; and the timely staffing of courts and prosecution offices constitutes one of the principal preconditions for the sustainable reduction of backlog.
This issue also has another dimension. Ethical and professional evaluation constituted one of the weakest aspects of the justice system prior to the reform. Indeed, the inability to ensure a reliable, timely, and transparent evaluation of magistrates was one of the principal reasons underpinning the institutional reconfiguration. The justice reform did not merely aim at changing the nomenclature of institutions, but at transforming the manner in which the system governs itself, selects, promotes, supervises, and holds its members accountable.
Therefore, at present, it is imperative to exercise caution so as not to reproduce, through new institutions, the deficiencies of the past. We now have the High Judicial Council (HJC) and the High Prosecutorial Council (HPC), established pursuant to the reform, vested with renewed constitutional legitimacy, clearly defined competences, and direct responsibility for the careers of magistrates. For this very reason, expectations are correspondingly higher. It is not sufficient to have a new law or newly adopted methodologies and regulations. The fundamental question remains: is the evaluation process functioning in a timely manner, and does it effectively serve the administration of careers and the reduction of systemic delays?
It must be acknowledged openly that, notwithstanding the efforts undertaken, ethical and professional evaluation has not yet achieved the pace, regularity, and impact required by law and expected by the system. A significant backlog in the conduct of evaluations persists; there remain magistrates whose evaluations have not been carried out within the prescribed timeframe; and career-related procedures continue to be affected by the absence of up-to-date evaluations.
Where evaluations are conducted with delay, they fail to fully achieve their intended purpose. They do not provide timely guidance for career progression, do not support promotions when required, do not facilitate the prompt filling of vacancies, and do not effectively contribute to the reduction of pending cases. Consequently, the issue is not solely the number of evaluations conducted, but whether they have been carried out at the time when the system required them.
This has also been underscored in the European Commission’s Progress Report, which notes that the efficiency of the High Judicial Council and the High Prosecutorial Council in appointing, promoting, transferring, and evaluating magistrates remains problematic and adversely affects judicial quality and efficiency at all levels. Similarly, merit-based career development is undermined in practice when qualitative evaluations of magistrates are conducted at a slow pace.
This constitutes a warning signal, as meritocracy is not measured by declarations. Meritocracy is assessed through procedures concluded in a timely manner, through evaluations that are credible, through rankings that are clear, through promotions that are not delayed, and through courts that are adequately staffed.
Law conceives of the court not merely as a physical structure or a formal entity, but as an institution that must function effectively, with a sufficient number of judges, an organised administration, and efficient support services. However, formal organisation on paper is not sufficient. A court provided for in the organisational structure but not adequately staffed with judges does not constitute a functional court in the true sense of the service owed to the citizen.
A system that delays evaluation, delays promotion; a system that delays promotion leaves courts understaffed; and a system that leaves courts understaffed generates backlog.
The experience of the Supreme Court constitutes an example that warrants careful consideration. Where appointment procedures and the filling of judicial positions have progressed, the results have become measurable. The High Court has succeeded in significantly reducing the stock of pending cases. This example should not be invoked for institutional self-complacency, but rather as a straightforward message: backlog is not an inevitability; it can be reduced when institutions operate in a timely manner, when vacancies are filled, and when internal organisation is supported by prompt and responsible decision-making.
However, precisely because the experience of the Supreme Court demonstrates the extent to which the timely completion of the judicial corps impacts the reduction of backlog, it must be clearly stated that such progress cannot be taken for granted if vacant positions are not filled within a reasonable timeframe. At present, two vacancies in the Supreme Court remain unfilled; one relates to a vacancy declared as early as November 2024, and the other to a vacancy declared in November 2025, while the selection of new judges has yet to be finalised. It is neither comprehensible nor acceptable that the filling of a vacancy in the highest court of the country should take such an extended period, when the law requires that the procedure be concluded within two months. Any such delay has direct consequences: it reduces the decision-making capacity of the Supreme Court, slows down the reduction of backlog, and undermines the credibility of the career mechanisms which the justice reform sought to render more expeditious, transparent, and merit-based.
Conversely, courts of appeal, both those of general jurisdiction and the administrative court of appeal remain among the most burdened bodies within the system. The targets set for the reduction of pending cases in these courts are ambitious; however, they cannot be achieved unless the mechanisms of career development, evaluation, and vacancy filling operate at a significantly accelerated pace.
Accordingly, at this juncture, it is necessary to address concrete measures, clearly defined responsibilities, and realistic timeframes for the completion of evaluations. It is true that the evaluation process is complex, as it requires accurate statistical data, dedicated personnel, cooperation with courts and prosecution offices, the administration of documentation, the verification of complaints, and inter-institutional coordination. All these factors constitute reasons to act more swiftly, not to accept delay as a norm.
The High Judicial Council and the High Prosecutorial Council must treat ethical and professional evaluation as a strategic priority, not as a secondary administrative process, but as a process governed by clear deadlines, measurable objectives, defined responsibilities, and periodic public reporting.
What must be required from this point forward is clear: a transition from identifying the problem to adopting a concrete action plan, with allocated responsibilities and measurable outcomes.
First, there is a need for a joint, measurable, and realistic work plan aimed at the gradual elimination of the backlog in evaluations. This should not be limited to an annual programme, but should include a clear calendar with concrete objectives, defined deadlines, assigned responsibilities, and periodic reporting.
Second, strengthening of the human resources of evaluation units. A high pace cannot be expected without dedicated, adequately trained, and sufficient staff.
Third, there must be genuine digitalization of statistical data. Evaluation cannot be based on delayed, incomplete, or manually compiled data obtained with difficulty. Without accurate statistics there can be no objective evaluation, and without objective evaluation there can be no credible meritocracy.
Fourth, the methodology must be streamlined where it generates unnecessary burdens, without compromising quality. Evaluation must be thorough, but not paralyzed by formalistic requirements that delay its completion.
Fifth, there must be genuine harmonization between the High Judicial Council and the High Prosecutorial Council. Judges and prosecutors perform different functions, but the fundamental standards of ethics, professionalism, meritocracy, and transparency must be comparable.
Finally, it must be understood that every delayed evaluation carries a cost. It is not merely a cost for the magistrate awaiting career progression. It is a cost for the court that remains without a judge; a cost for the prosecution office that remains understaffed; a cost for the citizen awaiting a decision; and a cost for public trust in the justice system.
In conclusion, I wish to emphasize that justice reform cannot be measured solely by the establishment of new institutions. It must be assessed by their effective functioning. One of the most significant indicators of the functioning of the new system is precisely the ethical and professional evaluation of magistrates.
If the pre-reform system was criticised for failing to conduct timely evaluations, for not promoting on the basis of merit, and for not ensuring sufficient transparency, the new system cannot afford to replicate the same deficiencies.
It must be acknowledged today that important steps have been taken, but they remain insufficient to transform ethical and professional evaluation into a mechanism that operates in a timely manner and exerts a real impact on the career of magistrates. This constitutes a critical link requiring immediate attention, as upon it depend not only individual decisions on appointment, promotion, transfer, or secondment, but also the capacity of courts and prosecution offices to function at the required level.
For this reason, the challenge lies not merely in adopting sound rules, but in rendering them effective within the appropriate timeframe. A system that evaluates in a timely manner promotes more fairly; a system that promotes more fairly fills vacancies more swiftly; and a system that fills vacancies more swiftly is better positioned to reduce caseloads and to deliver justice to citizens within a reasonable time. This must be our shared course.
"}]}]}}},"pageContext":{"id":"2357","lang":"sq","type":"SPEECH"}},"staticQueryHashes":["1744762576","212637585","3008750273","3766203821","3895700538","4032999926"]}